Η ευφυής παράσταση του Ρόμπερτ Άικ στη Στέγη, το βιβλίο και τα παραλειπόμενα μιας βροχερής βραδιάς.
Κι όμως αν το σκεφτείς καλά, τα λόγια του σύγχρονου Οιδίποδα, στην ευφυή μεταγραφή της τραγωδίας του Σοφοκλή από τον Ρόμπερτ Άικ, δεν ισχύουν. Αντίστροφα, όμως, οι άνθρωποι έχουν φινάλε και οι ιστορίες ζουν για πάντα, όπως αποδεικνύει ο βραβευμένος Βρετανός συγγραφέας στο πολυσυζητημένο έργο του «Οιδίποδας», που παίζεται αυτό το διάστημα στην κεντρική σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, μονοπωλώντας -δικαίως- τις συζητήσεις στα φουαγιέ της φετινής θεατρικής σεζόν.
Ο μύθος του Οιδίποδα, όχι απλώς επιβιώνει, έχοντας να πει πράγματα στο σήμερα, μέσα από τις διαφορετικές αναγνώσεις της τραγωδίας του Σοφοκλή από φημισμένους Έλληνες και ξένους σκηνοθέτες, αλλά καταφέρνει αιώνες μετά να ενταχθεί στη ρευστότητα της μεταμοντέρνας εποχής μας, συνομιλώντας με ζητήματα που αφορούν τη σημερινή κοινωνία μας. Η εύθραυστη φιλελεύθερη δημοκρατία, οι εκλογές, οι image makers, τα μίντια, τα κοινωνικά δίκτυα, οι τυραννίες της ψηφιακής εποχής, τα σκάνδαλα τύπου Επστάιν, η παιδοφιλία, οι ταυτοτικές διαμάχες και οι αγώνες για κοινωνική συμπερίληψη, η συνωμοσιολογία, ο λαϊκισμός, οι έρωτες με διαφορά ηλικίας, τα σεξουαλικά ταμπού που καταρρίπτονται ένα ένα — όλα υπάρχουν στο ευφυές έργο του Ρόμπερτ Άικ που φέρνει τον Οιδίποδα στο σήμερα.
Νύχτα εκλογών και βρισκόμαστε στο μινιμαλιστικό στρατηγείο ενός γοητευτικού ηγέτη που μετά από πολιτική αστάθεια τριάντα ετών, είναι το απόλυτο φαβορί. Ο Οιδίποδας έχει σαγηνεύσει τα πλήθη μιλώντας από καρδιάς για τα σύγχρονα κοινωνικά αδιέξοδα. Ταπεινής καταγωγής, γιος ενός ξυλοκόπου που πεθαίνει από στιγμή σε στιγμή από καρκίνο, ο σύγχρονος Οιδίποδας συγκινεί τον λαό με την ειλικρίνειά του και με το πάθος του για την αλήθεια. Σε ζωντανή διακαναλική σύνδεση με τα δελτία ειδήσεων, αψηφά τις πατροναριστικές συμβουλές του image maker του Κρέοντα και υπόσχεται όταν εκλεγεί να ανοίξει ξανά την παράξενη υπόθεση θανάτου του προκατόχου του Λάιου – μια ιστορία πολιτικής συγκάλυψης που κρύβει ένα φοβερό μυστικό. Όντας παντρεμένος με την χήρα του Λάιου, την κατά 14 χρόνια μεγαλύτερή του Ιοκάστη, ο Οιδίποδας δεν γνωρίζει ότι η αλήθεια που υπόσχεται να ανακαλύψει αφορά με τον πιο τραγικό τρόπο εκείνον: Ο ίδιος σκότωσε, πριν από τριάντα χρόνια, σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα τον τότε πρωθυπουργό Λάιο, πριν οι μυστικές υπηρεσίες αναλάβουν να κουκουλώσουν το συμβάν, καθώς ο πρωθυπουργός εμπλεκόταν σε σκάνδαλο με δίκτυο παιδοφιλίας τύπου Επστάιν που δεν έπρεπε να αποκαλυφθεί. Ο Οιδίποδας γνωρίζει ότι στα δεκαοκτώ του, τρέχοντας με υπερβολική ταχύτητα, είχε συγκρουστεί μετωπικά με ένα άλλο αυτοκίνητο, προκαλώντας τον θάνατο ενός άγνωστου άντρα, αλλά δεν έμαθε ποτέ ότι το αυτοκίνητο στο οποίο προσέκρουσε ανήκε στην πρωθυπουργική αυτοκινητοπομπή. Λίγα μόλις λεπτά μετά τη μοιραία σύγκρουση, κάποιοι, πριν καταλάβει καν τι είχε συμβεί, τον φυγάδευσαν από τον τόπο του δυστυχήματος και του είπαν να ξεχάσει τα πάντα και να μην πει ποτέ σε κανέναν τίποτα για να μην έχει μπλεξίματα. Η υπόθεση θάφτηκε, το συμβάν καλύφθηκε από τη λήθη του χρόνου και ο Οιδίποδας, σε ένα τραγικό παιχνίδι της μοίρας ερωτεύτηκε λίγα χρόνια μετά και παντρεύτηκε τη χήρα του άνδρα που είχε σκοτώσει.
Λίγο πριν το ψηφιακό ρολόι αντίστροφης μέτρησης σημάνει τη θριαμβευτική νίκη του Οιδίποδα στις εκλογές, η κόρη του Αντιγόνη φέρνει στο προεκλογικό στρατηγείο του έναν τυφλό άνδρα, τον Τειρεσία, μέλος μιας περιπλανώμενης σέκτας που προβλέπει το μέλλον, ο οποίος αποκαλύπτει στον Οιδίποδα την παράλογη προφητεία του: ο ίδιος θα σκοτώσει τον πατέρα του, συνάπτοντας μετά ερωτικές σχέσεις τη μητέρα του. Το ρολόι της αντίστροφης μέτρησης, εύστοχα τοποθετημένο στην καρδιά της σκηνής, δεν μετρά αντίστροφα μονάχα την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων, αλλά και τη στιγμή που το κουβάρι της τραγωδίας θα ξετυλιχθεί όλο φτάνοντας στη θηλιά που θα τους πνίξει όλους.
Το έργο του Ρόμπερτ Άικ με την έξυπνη μεταφορά του τραγικού μύθου στο σήμερα, μας πρόσφερε δυόμιση σχεδόν ώρες απόλαυσης, με μια λιτή σκηνοθεσία και ένα μοντέρνο μινιμαλιστικό σκηνικό που αναδεικνύουν το κείμενο. Ο Νίκος Κουρής στο ρόλο του Οιδίποδα και η Καριοφυλλιά Καραμπέτη στον ρόλο της Ιοκάστης, δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας, σωματοποιώντας ακόμα και με την ανάσα τους, τις πιο τραγικές πτυχές του έργου. Φοβερό δίδυμο, με χημεία εκρηκτική, γεμάτη ένταση και ηλεκτρισμό, δεν σε αφήνουν να πάρεις τα μάτια σου από πάνω τους. Η δε μετρημένη ερμηνεία της Ράνιας Οικονομίδου που υποδύεται υποδειγματικά τη Μερόπη, τη θετή μητέρα του Οιδίποδα, θα έπρεπε να διδάσκεται στις σχολές υποκριτικής για την μινιμαλιστική δυναμική της.
Το σκηνικό με ξετρέλανε με τη σοφή του λιτότητα. Η σκηνοθεσία της Lizzie Manwaring στην ελληνική παραγωγή (σε συνεργασία με τον Πρόδρομο Τσινικόρη), αναβιώνει την αισθητική, τη γραμμή και τη λεπτή ειρωνεία της πρωτότυπης παράστασης του Ρόμπερτ Άικ, πιστά και με προσοχή. Οι εντάσεις μετρημένες, δυνατές όπου το κείμενο το απαιτούσε και οι σιωπές πολύτιμες, σαν κόμπος στο λαιμό, σαν ανάσες που πνίγονται από την ανίερη, αποτρόπαια αλήθεια την οποία ανακαλύπτουν σταδιακά οι ήρωες επί σκηνής. Μια παράσταση-εμπειρία.
ΥΓ. Το βιβλίο με το θεατρικό έργο του Ρόμπερτ Άικ, σε μετάφραση Νίκου Χατζόπουλου, κυκλοφορεί από το Onassis Foudation σε μια ωραία έκδοση που πωλείται τόσο στη Στέγη, όσο και στα βιβλιοπωλεία. Μπήκα διαβασμένος στην παράσταση, αφού το αγόρασα πριν, απολαμβάνοντας ένα Aperol μαζί με τα finger food τoυ Bar 109 στο φουτουριστικό μπλε-κίτρινο φουαγιέ του θεάτρου.
Ζήλεψα τη διάυγεια και το θάρρος του Ρόμπερτ Άικ, να αναμετρηθεί με τον Σοφοκλή, τολμώντας όχι μόνο να μεταγράψει την τραγωδία του, τοποθετώντας την στο σήμερα, αλλά να το κάνει τόσο αριστοτεχνικά!
ΥΓ. 2 Αμέσως μετά την παράσταση, υπό βροχή, πήγαμε για φαγητό με τη Σοφία στο Βουλκανιζατέρ στο Κουκάκι.
Απολαμβάνοντας τα τα πιάτα του αγαπημένου μας σεφ Θωμά Μάτσα (βλ. Striggla) τη συζήτησή μας μονοπώλησε φυσικά το έργο, συμφωνώντας ως προς την ευφυή σύλληψη του Άικ, αλλά διαφωνώντας ως προς τη σκηνοθεσία που εκείνη τη βρήκε κάπως ξενική για τα δεδομένα της ελληνικής τραγωδίας, κάπως επιτηδευμένα μοντέρνα, ενώ εγώ τη βρήκα φίνα και λεπτή, σαν το πλαίσιο ενός λιτού μεταμοντέρνου installation ).
Ξεπεράσαμε τις διαφωνίες μας για την παράσταση, συμφωνώντας απολύτως ως προς το μαγειρικό ταλέντο του Θωμά: To φαγητό του Μάτσα στο Βουλκανιζατέρ είναι φυσικά απολαυστικό, αφού μιλάμε για έναν σεφ που είναι ανερχόμενη δύναμη.
Το βλέπεις σε δύο πιάτα λιτά, αλλά ευφυούς σύλληψης: όπως το βούτυρο που έρχεται σε σχήμα κεριού μέσα σε μεταλλικό δίσκο, με το φιτίλι αναμμένο για να το θερμαίνει και να το μπερδεύει απολαυστικά καθώς λιώνει με το αγνό ελαιόλαδο και τα ελληνικά μυρωδικά, αλλά και το ωραιότερο πράγμα που έφαγα στο Βουλκανιζατέρ: το Οψιμοτύρι Παρνασσού που συνδυάζεται μοναδικά με μια κηρήθρα. Τι γεύση!
Το Βουλκανιζατέρ είναι απολαυτικό και για τη μουσική του, για το μπαρ, το φασέικο κέφι, τη ζωηράδα, το στυλ και την έξυπνη διακόσμησή του που παντρεύει τα σκληρά αμορτισέρ ενός γκαζιάρικου αυτοκινήτου με το τρυφερό χαμόγελο της Πάμελα Άντερσον (στην εποχή του Baywatch) και τα ακόμα πιο τρυφερά πιάτα του Θωμά Μάτσα με το μπετόν μιας σκληρής industrial αισθητικής παλιού συνεργείου αυτικινήτων που έγινε μοδάτο bar-restaurant, στο οποίο -για να τα λέμε ολα- φτύνεις αίμα να βρεις τραπέζι.
Προσωπικά, με το χέρι στην καρδιά, αν με ρωτήσεις τι είναι ο Θωμάς Μάτσας, ποιο είναι το μαγειρικό του DNA και γιατί τον έχω αγαπήσει τόσο, θα σου πω απλώς να δοκιμάσεις τα πιάτα που έχει σχεδιάσει για τη Striggla των Βορείων Προαστίων, όπου είναι chef patron, γιατί σε αυτά θα βρεις το δικό του συναίσθημα και την ελληνικότητά του που εμένα με συγκινεί πολύ, με γευστικές αποχρώσεις που ξυπνούν μνήμες και μια νοστιμιά που μιλά κατευθείαν στην καρδιά. Μαθαίνω ότι πολύ συντομα ο Θωμάς μαζί με την ομάδα της Strigglas θα κατέβουν και στο κέντρο, στην σικάτη οδό Ναυάρχου Νικοδήμου, στο Σύνταγμα, με ένα ακόμα project που θα συζητηθεί: το Thirio.
Lou Read 