Ανακαλύπτοντας τη δύναμη του Μοντερνισμού στα 42

IMG_0914

Η αλήθεια είναι πως ο Μοντερνισμός μού προκαλούσε πάντα αμηχανία. Τον απέφευγα όπως ο διάολος το λιβάνι. Όχι τόσο στη λογοτεχνία και την αρχιτεκτονική με τις οποίες είμαι εδώ και πολλά χρόνια πιο εξοικειωμένος, όσο στη ζωγραφική και τη μουσική. Ίσως αν ήμουν πιο τολμηρός, αλλά πιο ακριβής και ειλικρινής, θα έλεγα ότι με απωθούσε. Προτιμούσα τους μπαρόκ πίνακες της εποχής του Βελάσκεθ ή από τους σύγχρονους τα έργα του Χόππερ και από μουσική μου άρεσε περισσότερο αυτή του 18ου και η ιταλική όπερα του 19ου αιώνα. Αναζητούσα την ομορφιά και την αρμονία και επειδή έβρισκα πολλή δυσαρμονία και ασχήμια στο Μοντερνισμό, τον προσπερνούσα απρόθυμα. Φέτος, είναι η πρώτη φορά που έσκυψα πάνω από τα έργα των πρωτοποριών του 20ού αιώνα και εμβαθύνοντας σε μια πιο ενδιαφέρουσα βιβλιογραφία από τα πανεπιστημιακά εγχειρίδια -ειδικά τώρα με την καραντίνα που είχα περισσότερο ελεύθερο χρόνο τα βράδια για διάβασμα- ανακάλυψα έναν καινούργιο κόσμο! Για την ακρίβεια ανακάλυψα πράγματα που με συγκίνησαν βαθιά για όλους αυτούς τους ποιητές των εικαστικών Τεχνών που ήταν πρώτα απ’ όλα άνθρωποι μιας μεταβατικής εποχής όπως εμείς, οι οποίοι είδαν τον παλιό κόσμο να πεθαίνει μέσα σε απίστευτες οδύνες και τον καινούργιο να γεννιέται σε πρωτόγνωρες συνθήκες. Είδαν και έζησαν τη φρίκη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, είδαν τα άκρα να αναδύονται, είδαν τον κόσμο του Νεύτωνα να ανατρέπεται από τη Θεωρία της Σχετικότητας, την τεχνολογία να διαλύει την παλιά ζωή τους, άκουσαν κάποιον να τους λέει ότι καταβάθος έλκονται από τη μητέρα τους και ότι μέσα σε κάθε άνθρωπο υπάρχει ένα ολόκληρο χάος από σουρεαλιστικά ένστικτα. Δεν είδαν απλώς το νέο να έρχεται, είδαν τις βεβαιότητές τους όλες να θρυμματίζονται. Δεν αποδόμησαν απλώς αχλάδια και μήλα στους πίνακές τους, πήραν τον κόσμο από το μηδέν και τον ζωγράφισαν ανάγοντάς τον στα πρωταρχικά γεωμετρικά του σχήματα, για να εκφράσουν το ανείπωτο. Έφτασα 42 ετών για να μπορέσω να νιώσω αληθινή συγκίνηση και να διεγερθούν μέσα μου απίστευτα συναισθήματα βλέποντας έναν κυβιστικό πίνακα. Να νιώσω συγκλονισμένος βαθιά μπροστά σε ένα τόσο αφαιρετικό έργο που δείχνει απίστευτα απλοϊκό, κι όμως κουβαλά μέσα του το άχθος 20 αιώνων της απίστευτης βαρβαρότητας και ταυτόχρονα της απίστευτης ανθρωπιάς που χαρακτηρίζει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Έφτασα 42 ετών όχι απλώς για να κατανοήσω τη σημασία του Μοντερνισμού και να τον προσεγγίσω με τη λογική. Αλλά να μου φέρει δάκρυα στα μάτια αυτή η προσπάθεια μιας δράκας ανθρώπων να τιθασεύσουν δημιουργικά, μέσα από την Τέχνη, την ανασφάλεια, το φόβο αλλά και τη λαχτάρα για το νέο που χαρακτηρίζουν τις μεταβατικές πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ίσως ωρίμασα. Ίσως ζορίστηκα με όλα αυτά που συμβαίνουν στη δική μας μεταβατική εποχή. Δεν ξέρω. Κατάλαβα όμως ότι για να ξεκλειδώσεις αυτούς τους πίνακες και τις ατονικές μουσικές συνθέσεις του Μοντερνισμού, πρέπει να ξεκλειδώσεις πρώτα εσένα.

394199E4-CFFF-4D05-BF91-5F81041C2176IMG_091658A56537-7062-4CE6-B29B-B9DD966FFB71A629A88B-40C5-4ECC-B181-69B856344F706EC235FC-20C2-487D-9981-9737037E2DC50403FA9F-67C8-4FD3-935B-0CFA964E0390ΥΓ 1. Ξεκίνησα με λαχτάρα απόψε αυτό το βιβλίο του Giulio Carlo Argan για τη μοντέρνα τέχνη και τις ρίζες της από το 1770 έως και το 1970, το οποίο συμπλήρωσε ο μαθητής του Achille Bonito Oliva με όλες τις εξελίξεις της τέχνης στα τέλη του 20ού αιώνα και στις αρχές του 21ου αιώνα. Κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

ΥΓ 2. Ένιωσα πολύ τυχερός που είδα πριν μπω σε καραντίνα στην Εθνική Λυρική Σκηνή την πρώτη ατονική εξπρεσιονιστική όπερα του Άλμπαν Μπεργκ. Ένα έργο απίστευτα βίαιο, και γι αυτό βαθιά ποιητικό, με μια τσακισμένη λυρικότητα που θρυμμάτισε την παγωμένη θάλασσα μέσα μου, με τον τρόπο που το είχαν κάνει τα έργα του Κάφκα όταν ήμουν 18 ετών. Την ακούω ξανά και ξανά αυτές τις μέρες στο iDagio. Αυτή η όπερα είναι φέτος για εμένα οι ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας που δεν θα ακούσω στην εκκλησία όπως κάθε χρόνο ή το πένθιμο Stabat Mater του Pergolesi που δεν θα δω σε κάποιο live στην Αγγλικανική Εκκλησία για να νιώσω κατάνυξη. Τίποτα πιο κατανυκτικό από έναν Βότσεκ που ανεβαίνει το Γολγοθά του. Ειδικά η 3η πράξη που χάνει από τα δικά του χέρια το μόνο πράγμα που τον κρατούσε στην ζωή: τη γυναίκα που αγάπησε! Η σκηνή που πνίγεται από τύψεις στη λίμνη και ακούγεται αυτή η απόκοσμη κραυγή του, είναι ένας ύμνος στα πάθη του σύγχρονου ανθρώπου που διαλύεται στα γρανάζια της σύγχρονης Ιστορίας. Οι απλοί άνθρωποι για το δράμα των οποίων μίλησε ο Μοντερνισμός, οι απλοί άνθρωποι όπως ο Βότσεκ, σταυρώνονται απ’ άκρη σ’ άκρη της Γης αυτές τις μέρες. Πεθαίνουν μόνοι χωρίς να μπορούν να αποχαιρετίσουν τους δικούς τους ή πεθαίνουν στα αζήτητα και θάβονται ομαδικά σε φέρετρα από ξύλινες τάβλες, όπως σ’ αυτή τη φρικτή εικόνα που είδα στο New Yorker εχθές το βράδυ και δεν έκλεισα μάτι. Αυτούς πενθούμε φέτος. Αυτούς θα περιφέρουμε μέσα μας τη Μεγάλη Παρασκευή.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s