Αυτό που χάθηκε, απουσιάζει, λησμονήθηκε ή δεν υπήρξε ποτέ. Ένας τόπος για τα κομμάτια που λείπουν. Ένα ποιητικό δοκίμιο ή ένα δοκίμιο σε μορφή ποιήματος. «Ένα μουσείο-φάντασμα, ένα λογοτεχνικό vanitas γραμμένο από έναν αρχαιολόγο της μνήμης», όπως εύστοχα χαρακτηρίζει το βιβλίο «Τα κομμάτια που λείπουν» (εκδ. Γεννήτρια) του σπουδαίου Γάλλου μαρξιστή φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Ανρί Λεφέβρ (1901-1991), στο επίμετρό της, η κριτικός λογοτεχνίας και καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, Τιτίτκα Δημητρούλια.
Δεν είναι ακριβώς ένα τυπικό βιβλίο, βέβαια, είναι μια «λιτανεία» της απώλειας, της λησμονιάς, της αμνημοσύνης, της μαύρης χωροχρονικής τρύπας που καταπίνει έργα τέχνης, χειρόγραφα, ποιήματα, ταινίες, ανθρώπους, σχέσεις και ολόκληρα κτίρια. Είναι μια λίστα για όσα χάθηκαν στο χρόνο ή δεν μπόρεσαν ποτέ να πραγματωθούν και τα σάρωσε η αδηφάγα λήθη.
Μα πάνω από όλα είναι ένα ποίημα σε μορφή πεζού λόγου που το διαβάζεις με λαχτάρα μέχρι το τέλος και σε βάζει σε μια απολαυστική διαδικασία να βλέπεις τον κόσμο κι εσύ όχι από την πλευρά όσων υπάρχουν, αλλά από την πλευρά όσων λείπουν.
«Το κείμενο του Λεφέβρ», η Τιτίκα Δημητρούλια το είδε, «ως δαντέλα». Με τις τρύπες της δαντέλας να χωρούν τη σημασία αυτού του κόσμου. «Λόγος που δεν ορίζεται από καμία τελεία, ούτε καν στο τέλος του (…) Λόγος της απώλειας, της καταστροφής, του ανολοκλήρωτου: ανεστραμμένη ιστορία της λογοτεχνίας, της τέχνης, πολιτισμού, με έμφαση όχι στη μνήμη, αλλά στη λήθη».
Διάβασα αυτό το «κείμενο-λιτανεία», πίνοντας καφέ σε μια παλιά αποθήκη του Λιμανιού, στα πέριξ της οδού Πολυδεύκους, εκεί όπου κάποτε υπήρχαν μηχανουργία, αποθήκες τροφοδοσίας πλοίων, καρνάγια και σιδηρουργία όπου λιμενεργάτες σμίλευαν τις άγκυρες και τις θεόρατες προπέλες των καραβιών, ενώ σήμερα στήνονται μεταμοντέρνες γκαλερί Τέχνης, δημιουργώντας στη βιομηχανική ζώνη του Πειραιά το δικό μας σύγχρονο Williamsburg.
Ανάμεσα σε παλιά εργοστάσια, μάντρες φορτηγών, κτίρια ναυτιλιακών εταιρειών, καταστήματα παιχνιδιών, δίπλα στις γραμμές του τρένου και μια ανάσα από τις προβλήτες του λιμανιού, σε χώρους που μετά την ανάπλασή τους φιλοξενούν super design γραφεία επόμενης γενιάς αλλά και boutique ξενοδοχεία, νέοι αρχιτέκτονες, όπως ο Ανδρέας Κωστόπουλος, ιδρυτής του design studio My Manhattan Project, με έδρα τη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο, αναγεννά παλιά κτίσματα στην περιοχή αυτή του Πειραιά, με στόχο να δημιουργήσει ζωντανούς και διαδραστικούς σύγχρονους πολυχώρους πολιτισμού, όπως το Two Boots Gallery και το Castor Place, που λειτουργούν υβριδικά: συνδυάζοντας μεταμοντέρνους χώρους εργασίας και γκαλερί.
Πιο πριν, η πρωτοπόρα Σύλβια Κούβελα με τη γνωστή γκαλερί της Sylvia Kouvela, αλλά και η brilliant Άρτεμις Μπαλτογιάννη, ιδρύτρια της κοσμοπολίτικης γκαλερί The Itermission Gallery, έδωσαν νέο φως στην περιοχή, παίρνοντας γκρεμίδια και ανήλιαγους εγκαταλελειμμένους χώρους και δίνοντάς τους φως και μεταμοντέρνα λάμψη, σε χώρους Τέχνης, όπου το εμφανές σκυρόδεμα παντρεύεται με το inox, το ατσάλι και το κρύσταλλο, οι οποίοι διοργανώνουν κατά διαστήματα ατομικές ή ομαδικές εκθέσεις εικαστικών και φιλοξενούν δράσεις πολιτισμού, αρχιτεκτονικής και βιομηχανικού σχεδιασμού, στα αλλοτινά λημέρια του λιμανιού, εκεί όπου κάποτε οι παλιοί Πειραιώτες μάγκες έκαναν το μεροκάματό τους.
Αν δεν το έχετε ήδη κάνει, επισκεφθείτε την περιοχή, είναι μια ωραία ιδέα για βόλτα που συνδυάζει την Τέχνη, το μεταμοντέρνο design και την αρχιτεκτονική, με το brunch, το κρασί και το φαγητό. Η έκθεση που φιλοξενούσε η Two Boots Gallery (Μαυρομιχάλη 6Α & Πολυδεύκους 52) μόλις ολοκληρώθηκε, η γκαλερί Sylvia Kouvela (Μαυρομιχάλη 6) μόλις άλλαξε έκθεση (εγώ είδα την έκθεση της Ρίκας Πανά, ενώ τώρα μπορείτε να δείτε την ατομική έκθεση του Απόστολου Γεωργίου με τίτλο «Κλασικά Εικονογραφημένα, που μόλις ξεκίνησε). Παράλληλα αξίζει να δείτε την πρώτη έκθεση που γίνεται στην Ελλάδα για τον σπουδαίο Νεοϋορκέζο καλλιτέχνη Tishan Hsu (1951), με νέα έργα του 2026 που διερευνούν τον τρόπο με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη, η Τεχνολογία και η Επιστήμη μεταλλάσσουν σταδιακά την ανθρωπότητα, δημιουργώντας υβρίδια μεταξύ μηχανικής, ανθρώπου και μηχανής (έως The Intermission, έως τις 19/12, Πολυδεύκους, στον αριθμό 37A).
Η οδός Πολυδεύκους και οι δρόμοι γύρω από αυτή, είναι το ιδανικό σκηνικό για να διαβάσει κανείς ένα βιβλίο όπως αυτό του Ανρί Λεφέβρ, το οποίο εισβάλλει μέσα σου και σε στοιχειώνει, δημιουργώντας σου έναν προβληματισμό για τα όρια της τέχνης, την αθανασία και τη λήθη, για το νόημα της ύπαρξης και κυρίως για τη σημασία της ανυπαρξίας.
Ανάμεσα σε μια βιομηχανική πραγματικότητα που υπήρχε και σε μια νέα μεταμοντέρνα κατάσταση που δημιουργείται, η περιοχή αυτή είναι μια άλλη λιτανεία για όσα λείπουν, χάθηκαν ή δεν υπήρξαν ποτέ, αλλά και μια ωδή σε όσα γεννά η δημιουργικότητα και η φαντασία. Γιατί εκεί όπου κάποιοι μπορεί να βλέπουν ασχήμια, κτίρια-φαντάσματα, γκρεμίδια, βιομηχανική ρύπανση ή εγκατάλειψη, κάποιοι βλέπουν φως και ομορφιά.
ΥΓ. Μετά τη βόλτα της γκαλερί μπορείτε να πάτε για καφέ και brunch στο Oven Roastery (Κάστορος 44) ή στο Sympan (Αιτωλικού 7), για φαγητό και κρασί στο wine bar Paleo (Πολυδεύκους 39) ή να οδηγήσετε μέχρι την άλλη άκρη του λιμανιού, για να φάτε στο dim sum bar Kitschen, στην Κανάρη 5 απέναντι από το κτίριο του ΟΛΠ, τις υπέροχες ασιατικές νοστιμιές του ταλαντούχου Ελληνοϊνδονήσιου σεφ Δημήτρη Liem, αλλά και φοβερά ποτά από του Ελληνοκορεάτη Σπύρου Μινέτου.
